Skip to main content

Posts

Showing posts with the label ग्रंथपरिचय

श्रीमद्भगवद्गीता अध्याय २ सांख्ययोग - स्वामी चिन्मयानंद टीका सारांश-दिवस ३

 श्रीमद्भगवद्गीता अध्याय २   सांख्ययोग  - स्वामी चिन्मयानंद टीका सारांश-दिवस ३  १ )  अस्तित्वात असलेल्या सर्वांस ज्याने व्यापले आहेत आणि आपल्या अनुभवास येणाऱ्या दृश्य जगताचे जे अधिष्ठान आहे ते म्हणजे सत. आकार, रंग वेगवेगळे असलेल्या वेगवेगळ्या मातीच्या भांड्याना त्यांच्या उपयोगितेनुसार किंवा त्यातील वस्तू नुसार वेगवेगळी नावे असतात तरीही त्या सर्वांमधील माती एकच असते आणि मातीशिवाय भांड्याचेअस्तित्व नसते. मातीतून ते उत्पन्न होतात माती त्यांचे अस्तित्व असते त्यांचा नाद झाल्यावर त्यांची नामेरूपे मातीशी एकरूप होतात. त्याचप्रमाणे परिवर्तनशील संपूर्ण जगत अपरिवर्तनशील सतस्वरूपाने व्यापलेले आहे. २ )  इंद्रिय-मन-बुद्धी ही ज्ञानग्रहणाची उपकरणे जड असतात आणि जीवनशक्ती चैतन्याकडून शक्ती मिळाल्यावर त्यांना विषय ज्ञान होऊ शकते. ३ )  प्रत्येकाने पराजयाची प्रवृत्ती सोडून जीवनात येणाऱ्या प्रत्येक परिस्थितीच्या परिस्थितीचा निष्ठापूर्वक धैर्याने सामना केला पाहिजे. अधर्माचा सक्रिय प्रतिकार हा श्रीकृष्णांचा गीतेतील मुख्य संदेश आहे. ४ )  जन्म-अस्तित्व-वृद्धी-विकार-क्...

श्रीमद्भगवद्गीता अध्याय २ सांख्ययोग - स्वामी रामसुखदास टीका सारांश-दिवस २

  श्रीमद्भगवद्गीता अध्याय २  सांख्ययोग - स्वामी रामसुखदास टीका सारांश-दिवस २  १ ) समजदार व श्रेष्ठ पुरुषामध्ये जे भाव निर्माण होतात ते आपल्या कल्याणाला अनुसरूनच होतात. २ ) कल्याणइच्छुक पुरुष प्रवृत्ती व निवृत्ती दोन्हीमध्ये आपल्या कल्याणाचाच उद्देश ठेवतात ! त्यांच्यात कर्तव्याच्या बाबतीत भीती निर्माण होत नाही ! ३ ) ३  प्रकारचे मनुष्य असतात ! १ = विचारशील ज्यांची आपले कल्याण व्हावे हि इच्छा असते २ = पुण्य करून स्वर्ग प्राप्तीची इच्छा करणारे ३ = साधारण मनुष्य जगालाच सर्व काहीसंजून जगामध्ये कीर्ती - प्रतिष्ठा मिळावी हि इच्छा करणारे ! ४ ) जे महान असतात ते द्रव्याची ( संपत्ती ) कामना करूच शकत नाही, जे द्रव्याची कामना करतात ते महान असूच शकत नाही ! ५ ) वाईट गोष्ट जर वाईटाच्या रूपानेच आली तर ती नष्ट करण्यास सोपी जाते, परंतु वाईट गोष्ट चांगुलपणाचे पांघरून घेऊन येते तिला नष्ट करणे सोपे नसते ! ६ ) केवळ भौतिक दृष्टी ठेवून कल्याणचा विचार येऊ शकत नाही !   ७ )  मनुष्य चिंतेने व शोकाने जेव्हा विव्हळ होतो तेव्हा तो कर्तव्य - अकर्तव्य याचा बोध न झाल्याने काहीही बरळत असतो ! ८...

श्रीमद्भगवद्गीता अध्याय २ सांख्ययोग - स्वामी चिन्मयानंद टीका सारांश-दिवस २

  श्रीमद्भगवद्गीता अध्याय २ सांख्ययोग  - स्वामी चिन्मयानंद टीका सारांश-दिवस २ १ )जीवनातील परिस्थितींना आपल्यावर चाल करून देणे म्हणजे सर्व प्रसंगात आपल्या घातकी अपयशाची निश्चिती करण्यासाठी आहे. २ )कोणी लेचापेचा मनुष्यच परिस्थितीला स्वतःवर मात करू देतो आणि बाह्य परिस्थितीचा गुलाम बनतो. ३ )जीवनाची घडी यथायोग्य आखलेली असते तेव्हा अगदी प्रतिकूल परिस्थितीला सुद्धा यशदायी अनुकूल  परिस्थितीत बदलता येते जीवनाच्या खडकाळ अशा मार्गावरून आपली गाडी सुबुद्ध व्यक्ती किती कौशल्याने हाकतो यावर सर्वकाही अवलंबून असते. ४ )जेव्हा आपला अहंकार अधिक व्यापक होऊन सेना आदर्श तत्त्व देश किंवा युगाशी तादात्म्य पावतो तेव्हा आपल्या नैतिक दुर्बळता क्षय पावतात. ५ )पूर्ण नैतिकतेचे जीवन अशाच व्यक्तीकडून जगले जाते ज्याने आत्मस्वरूपाची तादात्म्य साधले आहे जे एकमेव द्वितीय सर्वव्यापी सर्व नामरूपांमध्ये व्याप्त आहे. ६ )पूर्ण नैतिकतेचे जीवन अशाच व्यक्तीकडून जगले जाते ज्याने आत्मस्वरूपाची तादात्म्य साधले आहे जे एकमेव द्वितीय सर्वव्यापी सर्व नामरूपांमध्ये व्याप्त आहे. ७ )एकदा का आपण परिस्थितीचे चुकीचे मूल्यांकन के...

श्रीमद्भगवद्गीता अध्याय १ अर्जुनविषादयोग - स्वामी चिन्मयानंद टीका सारांश-दिवस १

  श्रीमद्भगवद्गीता अध्याय १  अर्जुनविषादयोग - स्वामी चिन्मयानंद टीका सारांश-दिवस १  १ ) आपले हेतू जर अशुद्ध व अन्यायकारक असतील तर आपण कितीही सुसज्ज असलो तरी आपले मन निश्चितच साशंक व क्षुब्ध होते ! २ ) स्वतः केलेल्या पापकर्मामुळे अपराधीपणाच्या दडपणाने ज्याचे नीतिधैर्य पार खचून गेले आहे त्याच्या बोलण्यामध्ये साहजिकच ताळतंत्र राहत नाही ! अशा प्रचंड तणावाखाली जेव्हा मनुष्य असतो तेव्हा त्याच्या मनाची खरी सांस्कृतिक पातळी दिसून येते ! ३ ) ज्याच्या मनामध्ये नीच हेतू आहेत व ज्याचे वर्तन कपटी आहे त्याच्या मनात भीती निर्माण होणे स्वाभाविक असते ! ४ ) जेव्हा आपण स्वतः चांगले नसतो तेव्हा आपला सगळं दुष्टपणा व वाईटपणा आपण आपल्या कनिष्ठांवर लादत असतो ! ५ ) स्वतःच्या दुबळेपणास सोईस्करपणे काहीतरी पवित्र नाव देऊन त्याचे कौतूक करत राहणे हि मानवी प्रवृत्ती  असते ! एखाद्या श्रीमंत माणसाने स्वतःच्या नावाने देऊळ बांधले कि त्याच्या त्या पोकळ अहंमान्यतेला दानधर्म असे चुकीचे नाव दिले जाते ! ६ )  मनोव्याधीं रुग्णाला जेव्हा बोलू दिले जाते तेव्हा त्याच्या व्याधीचे कारण तो नेमका नकारात्मक भाष...

श्रीमद्भगवद्गीता अध्याय १ अर्जुनविषादयोग - स्वामी रामसुखदास टीका सारांश-दिवस १

 श्रीमद्भगवद्गीता अध्याय १  अर्जुनविषाद योग  स्वामी रामसुखदास टीका सारांश-दिवस १  १ ) संसारात प्रामुख्याने भूमी ,  धन ,  स्त्री या ३  गोष्टीसाठीच लढाया होतात ! २ ) कोणतेही कर्म धर्माला अनुसरुनच करावे ! ३ ) जे भाव अंतकरणात असतात तेच वाणीतून प्रकट होतात ! ४ ) द्वैत भावनेनेंच आपसात प्रेम - स्नेह राहत नाही ! ५ ) ज्याच्याशी आपली विशेष प्रीती नाही त्याच्याकडून आपला स्वार्थ सिद्ध करण्यासाठी मनुष्य त्याला जास्त आदर देऊन खुश करतो ! ६ ) अधर्मी - अन्यायी - पापी व्यक्ती कधीही निर्भय आणि सुख शांतीयुक्त राहू शकत नाही ! ७ ) ज्यांच्या ठिकाणी नाशवंत धन - संपत्तीचा आश्रय आहे व ज्यांच्या हृदयात अधर्म -अन्याय - दुर्भावना आहे ते बलहीन असतात व अंतःकरणातून घाबरलेले असतात ! ८ ) भौतिक सुखांना महत्व देऊन आणि संयोगजन्य सुखाच्या प्रलोभनात फसून कधीही अधर्माचा आश्रय घेऊ नये ! ९ ) आपणाकडून आपल्या शरीर - मन - वाणी याद्वारे कधीही अन्याय व अधर्म होऊ देऊ नये कारण याने आपले हृदय बलहीन होते ! १ ० )   मनुष्य कोठेही असो कोणत्याही परिस्थितीमध्ये असो त्याच प्राप्त स्थितीमध्ये राहून ...

ग्रंथपरिचय योगवासिष्ठ महारामायणम् मुमुक्षु प्रकरण सर्ग १५-१९ सारांश दिवस १०

  ग्रंथपरिचय योगवासिष्ठ महारामायणम् मुमुक्षु प्रकरण सर्ग १५-१९  सारांश दिवस १०  १) वसिष्ठ : जिस पुरुष को सन्तोष प्राप्त हुआ वह परमानन्दित होकर त्रिलोकी के ऐश्वर्य को तृण की नाईं तुच्छ जानता है २) वसिष्ठ : सन्तोष उसी का नाम है जो अप्राप्त वस्तु की इच्छा न करे और प्राप्त भी हो तो इष्ट अनिष्ट में राग-द्वेष न करे ३) वसिष्ठ : जो सन्तोष से रहित है उसके हृदयरूपी वन में सदा दुःख और चिन्तारूपी फूल फल उत्पन्न होते है ४) वसिष्ठ :  इच्छारूपी धूल सर्वदा उड़ती रहती है सो सन्तोषरूपी वर्षा से शान्त हो जाती है, इस कारण संतोषवान् निर्मल है ५) वसिष्ठ : जितने दान और तीर्थादिक साधन हैं उनसे आत्मपद की प्राप्ति नहीं होती आत्मपद की प्राप्ति साधुसंग से ही होती है ६) वसिष्ठ : सन्त की संगति से हृदय में ज्ञानरूपी दीपक जलता है जिससे अज्ञान-रूपी तम नष्ट हो जाता है और बड़े बड़े ऐश्वर्य को प्राप्त होता है ७) वसिष्ठ : सन्तजन संसारसमुद्र के पार उतारने में पुल के समान हैं और आपदारूपी बेलि को जड़ समेत नष्ट करनेवाले हैं  ८) वसिष्ठ : जिसने सत्संगरूपी गंगा का स्नान...

ग्रंथपरिचय योगवासिष्ठ महारामायणम् मुमुक्षु प्रकरण सर्ग १३-१४ सारांश दिवस ९

  ग्रंथपरिचय योगवासिष्ठ महारामायणम् मुमुक्षु प्रकरण सर्ग १३-१४ सारांश दिवस ९  १) वसिष्ठ : जैसे चन्द्रमा के मण्डल में ताप नहीं होता वैसे ही आत्मज्ञान् की प्राप्ति होने से सब दुःख नष्ट हो जाते हैं । २) वसिष्ठ : जब तक अकृत्रिम आनन्द न मिले तब तक अभ्यास करे  ३) वसिष्ठ : संसार के क्षणमात्र के भोगों को त्याग करो । क्योंकि विषय के परिणाम में अनन्त दुःख हैं  ४) वसिष्ठ : जिसने सन्तों और शास्त्रों के विचार द्वारा दृश्यको अदृश्य जाना है वह निर्भय हुआ है  ५) वसिष्ठ :  जिस पुरुष ने परमार्थ मार्ग को त्याग दिया है और संसार के खान पान आदि भोगों में मग्न हुआ है उसको तुम मेंढक जानों, जो कीच में पड़ा शब्द करता है  ६) वसिष्ठ :  जो संसार के पदार्थों में सुख मानते हैं वे सुख बिजली की चमक से हैं जो होके मिट जाते हैं--स्थिर नहीं रहते । संसार का दुःख आगमापायी है । ७) वसिष्ठ : जिस पुरुष ने सन्त की संगति और सत्‌शास्त्र के विचार द्वारा आत्मपद को पाया है सो पुरुष केवल कैवल्यभाव को प्राप्त हुआ है अर्थात् शुद्ध चैतन्य को प्राप्त हुआ है और संसार भ्रम...

ग्रंथपरिचय योगवासिष्ठ महारामायणम् मुमुक्षु प्रकरण सर्ग ९- १२ सारांश दिवस ८

 ग्रंथपरिचय योगवासिष्ठ महारामायणम् मुमुक्षु प्रकरण सर्ग ८- ९ सारांश दिवस ८  १) वसिष्ठ : यह चित्त जो संसार के भोग की ओर जाता है उस भोगरूपी खाईं में चित्त को गिरने मत दो. २) वसिष्ठ : प्रथम शम और दम को धारण करो सम्पूर्ण संसार की वासना त्याग करके उदारता से तृप्त रहने का नाम शम है और बाह्य इन्द्रियों के वश करने को दम कहते हैं. ३) वसिष्ठ :  जो श्रेष्ठ पुरुष हैं सो अपने वैराग्य और अभ्यास के बल से संसारबन्धन से मुक्त हो जाते हैं । जैसे हस्ती बन्धन को तोड़के अपने बल से निकल जाता है और सुखी होता है वैसे ही वैराग्य अभ्यास के बल से बन्धन से ज्ञानी मुक्त होते हैं   ४) वसिष्ठ :  जैसे वर्षाकाल में बहुत वर्षा के होने से वनको दावानल नहीं जला सकता वैसे ही ज्ञानी को आध्यात्मिक , आधिदैविक और आधिभौतिक ताप कष्ट नहीं दे सकते  ५) वसिष्ठ :  श्रेष्ठ पुरुष वही है जो संसार को विरस जानकर केवल आत्मतत्त्व की इच्छा करके परायण हो ६) वसिष्ठ : जिसको भोग की इच्छा है और संसार की ओर यत्न करता है सो पशुवत् है  ७) वसिष्ठ : प्रश्न उससे कीजिये जिससे जानिये कि ...